Eski bir dizüstü bilgisayarı yeniden kullanılabilir hale getirmeye çalışırken öğrendiğim en değerli şey şu oldu: makinenin yavaşlığı çoğu zaman donanımdan değil, açılışta arka planda birden bire ayağa kalkan onlarca uygulamadan kaynaklanıyor. Güç tuşuna bastıktan sonra masaüstünü görmem 20 saniye sürüyordu ama o masaüstünde herhangi bir şeye tıklayabilmem için bir buçuk dakika beklemem gerekiyordu. Fark tam olarak başlangıç programları yüzündeydi.
Bilgisayara kurduğunuz programların büyük kısmı kendini "ben önemliyim" ilan eder ve Windows her açıldığında otomatik olarak çalışmak üzere kendini kayda geçirir. Yazıcı yardımcı yazılımları, bulut depolama istemcileri, oyun platformları, sohbet uygulamaları, üretici firmanın "destek asistanı"... Hiçbirine izin verdiğinizi hatırlamazsınız, çünkü genelde kurulum sırasında zaten işaretli gelen bir onay kutusuydu.
Bunların her biri açılışta diskten okunuyor, belleğe yerleşiyor, bazıları internete bağlanıp güncelleme kontrolü yapıyor. Beş uygulama sorun değil. Yirmi beş uygulama olduğunda ise makine ilk iki dakika boyunca size değil, kendisine hizmet ediyor. Özellikle mekanik diskli (SSD olmayan) bilgisayarlarda bu fark acı verici derecede belirgin.
Basit bir test: bilgisayarı açın, masaüstü göründüğü anda saati not edin ve bir tarayıcı açmayı deneyin. Pencere gerçekten kullanılabilir hale gelene kadar 60 saniyeden fazla geçiyorsa, okumaya devam edin. Bir de saat yanındaki bildirim alanındaki küçük ok işaretine tıklayıp gizli simgelere bakın; orada tanımadığınız kaç simge varsa, o kadar gereksiz yükünüz var demektir.
Ben zamanla dört farklı yol denedim. Hepsinin işe yaradığı ve yaramadığı yerler var, o yüzden karşılaştırmalı olarak anlatmak daha doğru olacak.
En hızlı ve en güvenli yol. Ctrl + Shift + Esc ile Görev Yöneticisi'ni açın. Pencere küçük geldiyse alttaki "Daha fazla ayrıntı" bağlantısına tıklayın. Sonra "Başlangıç" (veya Windows 11'de "Başlangıç uygulamaları") sekmesine geçin. Karşınızda uygulama adı, yayımcı, durum ve başlangıç etkisi sütunları var.
Bir satıra sağ tıklayıp "Devre dışı bırak" demeniz yeterli. Program silinmiyor, kaldırılmıyor; sadece açılışta otomatik başlamıyor. İstediğinizde yine simgesine tıklayıp normal şekilde kullanabilirsiniz. Bu geri alınabilirlik, yeni başlayan biri için altın değerinde.
Windows 10 ve 11'de Ayarlar uygulaması içinden de aynı listeye ulaşabilirsiniz. Buradaki arayüz daha sade, her uygulamanın yanında bir açma/kapama düğmesi var. Görev Yöneticisi'ndeki sağ tık menüleri kafa karıştırıcı geliyorsa buradan başlayın.
Bazı kısayollar doğrudan bir klasörde durur. Çalıştır penceresini Windows + R ile açıp shell:startup yazın. Açılan klasördeki her kısayol, siz oturum açtığınızda çalıştırılır. Buradan bir kısayolu silmek, o programı bilgisayardan kaldırmaz — sadece otomatik başlatma emrini iptal eder. Kendi eklediğiniz şeyler (mesela her sabah açtığınız bir not uygulaması) için de aynı klasörü kullanabilirsiniz.
Bulut depolama ve sohbet programları inatçıdır; listeden kapatsanız bile bir güncelleme sonrası kendini geri ekler. Bunlarda kalıcı çözüm, programı açıp ayarlarındaki "Windows ile birlikte başlat" seçeneğini kaldırmaktır.
| Yöntem | Zorluk | Kapsam | Kimin için |
|---|---|---|---|
| Görev Yöneticisi | Kolay | Çoğu uygulama + etki bilgisi | Herkes, ilk tercih |
| Ayarlar menüsü | Çok kolay | Görev Yöneticisi ile benzer | Sade arayüz isteyen |
| Başlangıç klasörü | Orta | Sadece kısayol tabanlı olanlar | Kendi otomatiğini kuranlar |
| Uygulama ayarı | Orta | Tek uygulama, kalıcı | İnatçı programlar için |
Burada tereddüt edilen nokta hep aynı: "kapatırsam bir şey bozulur mu?" Benim edindiğim ölçü şu:
Yayımcı sütunu boşsa ve isim de anlamsız harflerden oluşuyorsa, adını bir arama motorunda araştırmadan dokunmayın. Nadiren de olsa istenmeyen yazılımlar bu listede gizlenir.